Natura 2000

Celem utworzenia sieci Natura 2000 jest zachowanie zarówno zagrożonych wyginięciem siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt w skali Europy, jak i typowych, wciąż jeszcze powszechnie występujących siedlisk przyrodniczych, charakterystycznych dla 9 regionów biogeograficznych (tj. alpejskiego, atlantyckiego, borealnego, kontynentalnego, panońskiego, makaronezyjskiego, śródziemnomorskiego, stepowego i czarnomorskiego).

Obszar Polski leży w granicach dwóch regionów: kontynentalnego (96% powierzchni kraju) i alpejskiego (4% powierzchni kraju).

Według UOP z 16 kwietnia 2004 roku (art. 25, ust. 1) sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:

1) obszary specjalnej ochrony ptaków;

2) specjalne obszary ochrony siedlisk i gatunków;

3) obszary mające znaczenie dla wspólnoty.

Na terenie Nadleśnictwa Włocławek znajduję się 5 obszarów chronionych. Sumaryczna ich powierzchnia (2 SOO oraz 3 OSO) wynosi 2330,15 ha, w tym na 968,56 ha obszary częściowo nakładają się. Łącznie w sieci Natura 2000 na gruntach w zarządzie Nadleśnictwa Włocławek znajduje się 1361,59 ha

Błota Rakutowskie

Błota Rakutowskie o powierzchni ogólnej 4437,93 ha znajdują się w całości w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Włocławek (w stanie posiadania nadleśnictwa – 915,29 ha). Obszar w aktualnej formie został powołany Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. Nr 25, poz. 133).

Obszar położony jest w obrębie mezoregionu Kotliny Płockiej, który stanowi południowo wschodnią część Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Obejmuje on fragment Niecki Kłócieńskiej, ograniczonej od północy przez pola wydmowe, a od południa przez morenową wysoczyznę, przez którą przepływa rzeka Kłótna. W granicach obszaru znajduje się jezioro oraz otaczające je kompleksy wilgotnych łąk i lasów higrofilnych. Znaczną część terenu zajmują ekosystemy mokradłowe, cechujące się wysokim stopniem naturalności. W ich skład wchodzą zróżnicowane siedliska wodne, torfowiska, łąki, zarośla oraz lasy. Znaczną powierzchnię zajmują także wilgotne lasy – olsy, łęgi jesionowo olszowe oraz łęgi dębowo-wiązowo-jesionowe. Fitocenozy tych siedlisk stanowią ostoję rzadkich gatunków flory charakterystycznych dla centralnej Polski. Zwarty kompleks leśny położony na południe od jeziora Rakutowskiego chroniony jest w ramach rezerwatu przyrody Olszyny Rakutowskie. Obszar ten stanowi ważny fragment korytarza ekologicznego doliny Wisły.

Do gatunków ptaków chronionych wg tzw. dyrektywy ptasiej (z kodami podanymi w nawiasie oraz globalną oceną wartości obszaru dla ochrony danego gatunku należą:

gęś zbożowa Anser fabalis (A039 – C),

gęgawa Anser anser (A043 – C),

cyraneczka Anas crecca (A052 – C),

płaskonos Anas clypeata (A056 – C),

głowienka Aythya ferina (A059 – C),

żuraw Grus grus (A127 – C),

sieweczka obrożna Charadrius hiaticula (A137 – C),

kulik wielki Numenius arquata (A160 – C),

rybitwa czarna Chlidonias niger (A197 – C),

podróżniczek Luscinia svecica (A272 – C),

bąk Botaurus stellaris (A021 – C), zielonka Porzana parva (A120 – C).

Dolina Dolnej Wisły

Dolina Dolnej Wisły o powierzchni ogólnej 33559,04 ha jedynie niewielkim swym fragmentem wchodzi w zasięg terytorialny Nadleśnictwa Włocławek (1498,83 ha). W stanie posiadania Nadleśnictwa znajduje się 60,65 ha. Obszar w aktualnej formie został powołany Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. Nr 25, poz. 133).

Obszar obejmuje rzekę wraz z przylegającymi terenami zalewowymi na długości ponad 250 km. Stanowi on niezwykle istotne miejsce dla ptaków – zarówno jako teren lęgowy, jak i korytarz migracyjny oraz miejsce odpoczynku w trakcie przelotów i zimowisk. W dolinie dolnej Wisły występują unikalne w skali europejskiej warunki sprzyjające ochronie ptaków siewkowych, związane z obecnością siedlisk korytowych charakterystycznych dla dużych rzek nizinnych.

Wśród najcenniejszych siedlisk dla ptaków wyróżnia się kilka typów:

• Siedliska korytowe, obejmujące trwałe wyspy (tzw. kępy), odsypy piaszczyste oraz łachy, są kluczowe dla wartości ornitologicznej całej doliny Wisły;

• Strome, urwiste brzegi rzeczne, podlegające procesom erozji, stanowią dogodne miejsca gniazdowania dla gatunków ryjących nory, takich jak brzegówka i zimorodek;

• Lasy łęgowe oraz zarośla wierzbowe są zasiedlane przez liczne gatunki ptaków wróblowych. Szczególnie cenne przyrodniczo są fragmenty dobrze wykształconych łęgów ze starszym drzewostanem – uznawane za jedne z najbardziej wartościowych siedlisk ptaków w Europie.

• Starorzecza, usytuowane na terasach zalewowych, oferują różnorodne warunki siedliskowe – zarówno pod względem wielkości, jak i typów roślinności wodnej. Wśród trzcinowisk gniazdują m.in. trzciniak, łabędź niemy i błotniak stawowy, natomiast na starorzeczach z rozwiniętą roślinnością pływającą – rybitwy czarne i białowąse;

• Ekstensywnie użytkowane łąki i pastwiska to siedliska ptaków związanych z krajobrazem rolniczym. Na łąkach doliny Wisły spotkać można derkacza. Na najniżej położonych fragmentach, zwłaszcza przy starorzeczach, wciąż gniazdują czajki.

Do gatunków ptaków chronionych wg tzw. dyrektywy ptasiej (z kodami podanymi w nawiasie oraz globalną oceną wartości obszaru dla ochrony danego gatunku należą:

bielik Haliaeetus albicilla (A075 – C),

błotniak stawowy Circus aeruginosus (A081 – C),

brodziec piskliwy Actitis hypoleucos (A168 – C),

brzegówka Riparia riparia (A249 – B),

derkacz Crex crex (A122 – C),

dziwonia Carpodacus erythrinus (A371 – C),

jarzębatka Sylvia nisoria (A307 – C),

łabędź niemy Cygnus olor (A036 – C),

mewa siwa Larus canus (A182 – C),

mewa srebrzysta Larus argentatus (A184 – C),

nurogęś Mergus merganser (A070 – B),

ohar Tadorna tadorna (A048 – B),

ostrygojad Haematopus ostralegus (A130 – C),

remiz Remiz pendulinus (A336 – C),

rybitwa białoczelna Sterna albifrons (A195 – A),

rybitwa białowąsa Chlidonias hybridus (A196 – C),

rybitwa czarna Chlidonias niger (A197 – C),

rybitwa rzeczna Sterna hirundo (A193 – B),

sieweczka rzeczna Charadrius dubius (A136 – B),

trzciniak Acrocephalus arundinaceus (A298 – C),

zimorodek Alcedo atthis (A229 – C), żuraw Grus grus (A127 – C).

Żwirownia Skoki

Żwirownia Skoki o powierzchni ogólnej 166,32 ha położona jest w całości w zasięgu terytorialnym terenie Nadleśnictwa Włocławek, natomiast w zarządzie nadleśnictwa pozostaje jedynie 9,84 ha obszaru. Żwirownia Skoki w aktualnej formie została powołana Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. Nr 25, poz. 133).

Obszar położony jest w pobliżu południowego brzegu Zbiornika Włocławskiego, w odległości około 300 metrów. Teren ten powstał w wyniku eksploatacji żwiru, a jego zasadniczą część stanowią zalane wodą wyrobiska. Jest najmniejszym w Polsce obszarem specjalnej ochrony ptaków powstałym na skutek wydobycia żwiru. Ze względu na znaczną głębokość tych zbiorników, pas roślinności szuwarowej jest słabo rozwinięty i występuje jedynie w wąskim pasie wzdłuż brzegów. Na powierzchni zbiorników znajduje się wiele wysp – porośniętych roślinnością zielną, krzewami lub drzewami liściastymi. Na dwóch największych, pozbawionych drzew wyspach, zlokalizowane są kolonie lęgowe śmieszki, rybitwy rzecznej, mewy siwej oraz mewy czarnogłowej. W zachodniej części ostoi nadal funkcjonuje kopalnia kruszywa.

Do gatunków ptaków chronionych wg I tzw. dyrektywy ptasiej (z kodami podanymi w nawiasie oraz globalną oceną wartości obszaru dla ochrony danego gatunku należą:

mewa czarnogłowa Larus melanocephalus (A176 – B),

mewa siwa Larus canus (A182 – C),

rybitwa rzeczna Sterna hirundo (A193 – B),

śmieszka Larus ridibundus (A179 – B).

Błota Kłócieńskie

Błota Kłócieńskie o powierzchni ogólnej 3899,28 ha znajdują się w całości w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Włocławek (w stanie posiadania nadleśnictwa – 907,91 ha). Obszar w aktualnej formie został powołany Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 września 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Błota Kłócieńskie (Dz. U. z 2021 r. poz. 1919).

Od północy „Błota Kłócieńskie” graniczą z piaszczystym, wydmowym terenem Kotliny Płockiej, natomiast od południa sąsiadują z morenową wysoczyzną Pojezierza Kujawskiego. Jej krawędź przebiega wzdłuż drogi łączącej Kowal i Gostynin. Obszar „Błot Kłócieńskich” charakteryzuje się obecnością jezior wytopiskowych oraz bezodpływowych zagłębień, wypełnionych osadami limnicznymi i torfami. Wśród występujących tu utworów można wyróżnić: namuły den dolinnych, namuły torfiaste, torfy, gytie, deluwia z krawędzi wysoczyzny oraz piaski eoliczne, formujące słabo zaznaczone w krajobrazie wydmy. Namuły den dolinnych powstały w wyniku spłukiwania materiału ze zboczy i powolnego przepływu wód doliną Rakutówki. Centralną część terenu zajmuje płytkie Jezioro Rakutowskie o powierzchni około 188 ha oraz niewielkie jezioro Żłoby. Dominującym typem użytkowania terenu są grunty rolne i łąki. Znaczne powierzchnie zajmują także szuwary, a w środkowej części występuje zwarty kompleks leśny.

Przedmiotami ochrony w obrębie obszaru są następujące siedliska przyrodnicze i gatunki:

• 2330 Wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi;

• 3130 Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami z Littorelletea, Isoëto Nanojuncetea;

• 3140 Twardowodne oligo- i mezotroficzne zbiorniki wodne z podwodnymi łąkami ramienic (Charetea);

• 3150 Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nymphaeion, Potamion;

• 6410 Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion);

• 6430 Ziołorośla górskie (Adenostylion alliariae) i ziołorośla nadrzeczne (Convolvuletalia sepium);

• 6510 Niżowe i świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris);

• 7210* Torfowiska nakredowe;

• 7230 Górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk;

• 9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum);

• 91E0* Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe);

• 91F0 Łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum);

• 1337 bóbr europejski Castor fiber;

• 1355 wydra Lutra lutra;

• 1166 traszka grzebieniasta Triturus cristatus;

• 1188 kumak nizinny Bombina bombina;

• 1617 starodub łąkowy Angelica palustris;

• 1060 czerwończyk nieparek Lycaena dispar;

• 1393 sierpowiec błyszczący Drepanocladus vernicosus.

Włocławska Dolina Wisły

Włocławska Dolina Wisły o powierzchni ogólnej 4763,76 ha od północy wchodzi w zasięg terytorialny Nadleśnictwa Włocławek na obszarze 2324,36 ha, z czego w zarządzie nadleśnictwa znajduje się 436,46 ha. Obszar w aktualnej formie został powołany Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 września 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Włocławska Dolina Wisły (Dz. U. z 2021 r. poz. 1720).

Obszar ostoi obejmuje dolinę Wisły wraz z korytem rzeki, terasą zalewową oraz fragmentami stromych zboczy. Włocławska Dolina Wisły wyróżnia się typowymi dla dużych rzek nizinnych formami geomorfologicznymi: piaszczystymi wyspami, rozległymi starorzeczami, stromymi skarpami i progami tektonicznymi. Szczególnie interesujący jest odcinek przełomowy koło Nieszawy, będący granicą między Kotliną Płocką a Toruńską. Rzeka tworzy tu szerokie zakola, które mogą zajmować nawet 1/3 szerokości doliny. Siedliska kształtowane są przez obecność wody, a ich zróżnicowanie zależy od uwilgotnienia i rodzaju osadów. Siedliska kształtowane są przez obecność wody, a ich zróżnicowanie zależy od uwilgotnienia i rodzaju osadów. Blisko koryta występują siedliska inicjalne, na starorzeczach zachodzi naturalne lądowacenie. Na zboczach doliny wykształciły się bardziej zróżnicowane zbiorowiska – od muraw i zarośli po lasy. Rzeźba terenu sprzyja też występowaniu siedlisk kserotermicznych. Piaszczyste łachy w korycie rzeki tworzą się wskutek działalności erozyjno-akumulacyjnej Wisły, szczególnie poniżej tamy we Włocławku. Okresowe zalewy są tu kluczowe dla utrzymania zbiorowisk łęgowych z klas Salicetea purpureae i Alno-Ulmion. Nowe wyspy porastają efemeryczne zbiorowiska z klas Bidentetea tripartiti i Isoëto-Nanojuncetea, starsze – zarośla wierzbowe i łęgi topolowe.

Na terenie omawianego obszaru znajduje się rezerwat przyrody Kulin, którego celem powołania było zachowanie naturalnych zespołów leśnych (grądy, świetliste dąbrowy, fragmenty łęgów) oraz muraw kserotermicznych z rzadkimi gatunkami.

Przedmiotami ochrony w obrębie obszaru są następujące siedliska przyrodnicze i gatunki:

• 6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris);

• 9170 Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny (Galio-Carpinetum, Tilio-Carpinetum);

• 91E0* Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe);

• 91I0* Ciepłolubne dąbrowy (Quercetalia pubescenti-petraeae)

• 1337 bóbr europejski Castor fiber;

• 1375 wydra Lutra lutra;

• 1188 kumak nizinny Bombina bombina;

• 6144 kiełb białopłetwy Romanogobio albipinnatus;

• 1130 boleń Aspius aspius;

• 5339 różanka Rhodeus sericeus amarus;

• 1149 koza Cobitis taenia;

• 1099 minóg rzeczny Lampetra fluviatlis.