Tegoroczne hasło brzmi: „Tereny podmokłe i wiedza tradycyjna: celebrowanie dziedzictwa kulturowego”. Podkreśla ono, że mokradła to nie tylko kluczowe elementy środowiska przyrodniczego, lecz także przestrzenie, z którymi od pokoleń związane są praktyki gospodarowania, zwyczaje i lokalna wiedza o naturze. 

Czym są mokradła i dlaczego wymagają szczególnej troski?

Zgodnie z Konwencją Ramsarską, do obszarów wodno-błotnych zalicza się m.in. tereny bagien, błot i torfowisk oraz zbiorniki wodne – naturalne i sztuczne, stałe i okresowe, o wodach stojących lub płynących. W praktyce są to np. torfowiska, rozlewiska, podmokłe łąki, leśne oczka wodne czy starorzecza. Choć często pozostają „w cieniu” bardziej widocznych elementów krajobrazu, pełnią funkcje, których nie da się łatwo zastąpić rozwiązaniami technicznymi.

Mokradła odgrywają kluczową rolę w retencji wody – działają jak naturalna gąbka: gromadzą wodę w okresach intensywnych opadów, a następnie stopniowo ją uwalniają, co ma znaczenie w czasie suszy. W warunkach coraz częstszych ekstremów pogodowych przekłada się to na większe bezpieczeństwo hydrologiczne i stabilność ekosystemów. Równie ważna jest funkcja oczyszczania wody: roślinność oraz osady mokradeł zatrzymują część zanieczyszczeń i składników odżywczych, ograniczając ich spływ do rzek i jezior. 

Ostoje bioróżnorodności i sprzymierzeńcy klimatu

Obszary wodno-błotne należą do najbardziej produktywnych przyrodniczo ekosystemów na świecie. To miejsca rozrodu, żerowania i schronienia dla wielu gatunków ptaków, płazów, owadów, ssaków oraz roślin związanych z wodą i wilgotnymi siedliskami. Szacuje się, że od mokradeł zależy nawet około 40% gatunków roślin i zwierząt. Z perspektywy ochrony przyrody oznacza to, że zachowanie tych terenów jest równoznaczne z ochroną całych sieci zależności ekologicznych.

W kontekście zmian klimatu mokradła są również niezwykle istotne, ponieważ magazynują duże ilości węgla w glebach i osadach. Ich degradacja może prowadzić do uwalniania tego węgla do atmosfery, natomiast ochrona i odtwarzanie – do utrzymania naturalnych zasobów oraz wzmacniania odporności krajobrazu na susze i nawalne opady. 

Wiedza tradycyjna – ważny element ochrony mokradeł

Hasło Światowego Dnia Mokradeł 2026 kieruje uwagę na fakt, że przez wieki mokradła współkształtowały lokalne społeczności, a społeczności współkształtowały sposób korzystania z tych terenów. Tradycyjne formy użytkowania – oparte na obserwacji przyrody, sezonowości i szacunku dla zasobów – często sprzyjały zachowaniu równowagi wodnej oraz różnorodności biologicznej. Dziś, w dobie presji inwestycyjnej i przekształceń środowiska, ta perspektywa staje się szczególnie cenna: przypomina, że skuteczna ochrona przyrody to nie tylko działania techniczne, ale również mądre zarządzanie i odpowiedzialne decyzje. 

Działania leśników na rzecz mokradeł

Lasy Państwowe, w tym nadleśnictwa nadzorowane przez RDLP w Toruniu, podejmują działania służące ochronie i poprawie funkcjonowania ekosystemów wodno-błotnych, w szczególności poprzez rozwój małej retencji oraz prace wspierające naturalne zatrzymywanie wody w krajobrazie leśnym. Obejmują one m.in. budowę i modernizację obiektów retencyjnych, spowalnianie odpływu wody oraz przedsięwzięcia ukierunkowane na przywracanie właściwych warunków siedliskowych tam, gdzie jest to możliwe i zasadne.

Światowy Dzień Mokradeł to dobra okazja, by spojrzeć na las i jego otoczenie szerzej – jako na system powiązań, w którym woda decyduje o trwałości przyrody, bezpieczeństwie ludzi i jakości życia. Ochrona mokradeł jest inwestycją w przyszłość: w stabilny klimat, czyste zasoby wodne i bogactwo bioróżnorodności.

Z dodatkowymi informacjami na temat tegorocznego Światowego Dnia Mokradeł można zapoznać się również na stronach Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz World Wetlands Day.